Portugalskie dziecko idzie do szkoły w wieku sześciu lat i zostaje w podstawówce przez dziewięć lat, podzielonych na trzy cykle. Potem czekają trzy lata szkoły średniej z wyborem między nauką ogólną, zawodową i artystyczną, a obowiązek nauki trwa do 18. roku życia. Szkoły w Portugalii mierzą się też z szybkim napływem uczniów z zagranicy – a na końcu możesz sprawdzić, czy odnalazłbyś się w portugalskiej szkole.
Podstawą systemu jest konstytucja z 1976 roku, która gwarantuje wolność nauczania i uczenia się, oraz ustawa o systemie edukacji z 1986 roku. Szkolnictwo publiczne jest bezpłatne, a państwo gwarantuje miejsce każdemu uczniowi objętemu obowiązkiem nauki. Obok szkół państwowych działają szkoły prywatne i spółdzielcze.
Za edukację od przedszkola po studia odpowiada Ministerstwo Edukacji, Nauki i Innowacji. Szkoły publiczne często tworzą zespoły, tzw. klastry, i mają sporo samodzielności – mogą m.in. dostosowywać program i plan zajęć. Na Azorach i Maderze edukacją zarządzają rządy regionalne.
Edukacja przedszkolna obejmuje dzieci od trzech lat do rozpoczęcia szkoły i nie jest obowiązkowa. Miejsce jest zagwarantowane dla czterolatków i pięciolatków, a państwo pracuje nad tym, by objąć nim wszystkie trzylatki. Opiekę nad młodszymi dziećmi, w tym żłobki, nadzoruje ministerstwo pracy.
Szkoła podstawowa w Portugalii jest obowiązkowa, bezpłatna i trwa dziewięć lat. Dzieli się na trzy cykle:
Wszyscy uczniowie idą tą samą ścieżką i realizują wspólny program ogólny. Niektóre szkoły pozwalają uzupełnić go o specjalistyczną edukację artystyczną.
Po podstawówce uczeń idzie na trzy lata do szkoły średniej – to klasy 10–12, zwykle dla młodzieży w wieku 15–18 lat. Do wyboru są różne rodzaje kursów:
Ukończenie szkoły średniej to w Portugalii minimalny wymagany poziom wykształcenia. Otwiera drogę na studia albo do pracy, a na początku nauki można jeszcze przejść między kursem zawodowym a ogólnym.
Obowiązek szkolny trwa 12 lat – od szóstego roku życia do 18 lat. Wcześniej kończy się tylko wtedy, gdy uczeń zdobędzie świadectwo ukończenia szkoły średniej. Rodzice muszą zapisać dziecko do szkoły państwowej, prywatnej, spółdzielczej albo do uznanej placówki kształcenia.
Prawo dopuszcza też edukację domową. Program opracowuje wtedy członek rodziny, który ma co najmniej licencjat, a uczeń zdaje egzaminy w szkole, do której jest zapisany.
Szkolnictwo wyższe działa według zasad procesu bolońskiego i ma dwa rodzaje uczelni: uniwersytety i politechniki. Studia są trójstopniowe – licencjat, magisterium, doktorat. Od 2014 roku działają też krótkie, zawodowe kursy wyższe CTeSP, które nie dają tytułu akademickiego.
Kto nie chce iść na studia, może wybrać kształcenie policealne. Trwa od roku do półtora roku, jest przeznaczone dla osób po 18. roku życia, które skończyły 12 lat obowiązkowej nauki, i przygotowuje do pracy albo dalszej nauki.
Największą zmianą ostatnich lat jest liczba uczniów z zagranicy. W roku szkolnym 2018/2019 w portugalskich szkołach uczyło się 55 390 cudzoziemców, a w 2023/2024 już 142 741 – o 158 procent więcej. Stanowili 16,4 procent uczniów szkół publicznych.
Mniej więcej połowa z nich trafiła do portugalskich szkół w ciągu ostatnich dwóch lat szkolnych. Pochodzą z ponad 180 krajów, a około 28 procent spoza państw portugalskojęzycznych. Dzieci, które nie mówią płynnie po portugalsku, mogą uczyć się portugalskiego jako języka nieojczystego.
Portugalia przez lata poprawiała wyniki uczniów, ale po 2015 roku zaczęły one spadać. W badaniu PISA 2022 były najsłabsze od 2006 roku: 20 procent uczniów wypadło słabo we wszystkich badanych dziedzinach, a 41 procent – w co najmniej jednej.
Kłopotem jest też brak nauczycieli. Wielu uczniów przez długi czas nie ma nauczyciela przynajmniej jednego przedmiotu, co najbardziej dotyka dzieci z najuboższych rodzin. Ministerstwo podpisało umowy z 10 uczelniami, które do roku akademickiego 2029/2030 mają przygotować 9677 miejsc na 42 kierunkach dla przyszłych nauczycieli.
W Portugalii wszyscy uczą się razem przez dziewięć lat podstawówki, a dopiero w szkole średniej wybierają między nauką ogólną, zawodową i artystyczną. Obowiązek nauki trwa do 18. roku życia albo do ukończenia szkoły średniej. Szkoły publiczne są bezpłatne, a coraz większą część uczniów stanowią dzieci z zagranicy – w szkołach publicznych to już mniej więcej co szósty uczeń.
Źródło: Eurydice, Eurypedia – Portugalia: „Overview” oraz „Organisation of the education system and of its structure” (aktualizacja 18.03.2026); tłumaczenie i opracowanie własne.
5 pytań · minuta
poleca:
