Dnia 8 kwietnia 2026 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o prawach i obowiązkach ucznia. Zgodnie z procedurą, dokument zostanie teraz przekazany do prac w Sejmie RP. Głównym celem nowych regulacji jest eliminacja chaosu informacyjnego wśród nauczycieli i uczniów, wynikającego z dotychczasowego rozproszenia przepisów.
Kluczowe założenia i zmiany prawne
Projekt ustawy wprowadza szereg rozwiązań mających na celu uporządkowanie środowiska szkolnego:
Centralizacja przepisów: Prawa i obowiązki ucznia zostaną zebrane w jednym akcie o randze ustawy, co ułatwi do nich dostęp.
Priorytet działań wychowawczych: Ustanowiono jasny katalog działań wychowawczych oraz kar wraz z procedurami ich nakładania. Nacisk położono na wychowawczą rolę szkoły – formalne postępowanie o ukaranie ucznia przez dyrektora będzie mogło zostać wszczęte dopiero w sytuacji, gdy standardowe metody wychowawcze okażą się niewystarczające.
Obowiązkowe rady szkół: Wprowadzono wymóg powoływania rad szkół i placówek. Zmiana ta wejdzie w życie z odroczeniem do 1 września 2028 roku i przewiduje wyjątki dla miejsc, w których wyłonienie stałej reprezentacji jest niemożliwe (np. w szkołach przyszpitalnych).
Kwestie porządkowe i pełnoletność: Uregulowano sytuację prawną pełnoletnich uczniów pod kątem dostępu do ocen oraz usprawiedliwiania nieobecności. Wymagane będzie podanie powodu absencji, jednak bez konieczności ujawniania informacji nadmiernych lub wrażliwych. Forma i termin usprawiedliwień pozostaną w gestii szkół, a z pomysłu podwyższania progów frekwencyjnych ostatecznie zrezygnowano.
Nowy system ochrony praw uczniowskich
Dokument zakłada utworzenie hierarchicznej struktury organów strzegących praw uczniów:
Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich: Będzie to wyższe stanowisko w służbie cywilnej pod egidą MEN, obsadzane w drodze konkursu na czteroletnią kadencję.
16 wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich: Będą oni działać przy kuratorach oświaty. Ich powoływanie i odwoływanie leżeć będzie w kompetencjach Krajowego Rzecznika (na niewiążący wniosek kuratora).
Rzecznicy samorządowi (fakultatywni): Jednostki samorządu terytorialnego będą mogły decydować o powołaniu gminnych (miejskich) i powiatowych rzeczników.
Szkolni rzecznicy praw uczniowskich: Funkcję tę obejmą opiekunowie samorządów uczniowskich. Dodatkowo, jeśli statut szkoły na to pozwoli, ich działania będzie mógł wspierać uczeń-pełnomocnik.
Wyniki konsultacji społecznych i ankiet
Zaproponowane rozwiązania podlegały szerokim konsultacjom, w ramach których wniesiono około 700 uwag (wiele z nich uwzględniono). Dodatkowo, badanie ankietowe przeprowadzone na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (między 26 stycznia a 28 lutego 2026 roku) wykazało wysokie poparcie dla projektu.
W ankiecie wzięło udział łącznie 18 389 uczniów i nauczycieli. Wyniki prezentują się następująco:
Oceny pozytywne: 46,65% wszystkich ankietowanych oceniło projekt pozytywnie (w tym 8,67% zdecydowanie pozytywnie).
Brak zdania: 39,58% respondentów nie miało sprecyzowanej opinii na ten temat.
Oceny negatywne: 13,76% oceniło zmiany negatywnie (w tym 4,61% zdecydowanie negatywnie).
Bardzo zbliżone proporcje zaobserwowano, analizując wyłącznie odpowiedzi samych nauczycieli. W tej grupie projekt zyskał poparcie na poziomie 48,55% badanych, podczas gdy głosy negatywne stanowiły 15,46% (35,98% powstrzymało się od jednoznacznej oceny). Z równo w ujęciu ogólnym, jak i w grupie pedagogów, liczba odpowiedzi pozytywnych była około trzykrotnie wyższa niż negatywnych.
poleca:
