W Szwecji prawie połowa mieszkańców uczy się w jakiejś zorganizowanej formie, a cała edukacja – od klasy przedszkolnej po studia – jest bezpłatna. Szkołami zarządzają gminy, obowiązkowa szkoła trwa od 7. do 16. roku życia, a w szkole średniej nastolatek wybiera jeden z 18 programów krajowych: zawodowy albo przygotowujący do studiów – na końcu możesz sprawdzić, czy szwedzki sposób uczenia się pasowałby do Ciebie.
Europejska sieć Eurydice zaczyna opis szwedzkiego systemu od trzech faktów. Prawie połowa ludności Szwecji uczestniczy w jakiejś formie zorganizowanej edukacji. Cała nauka – od klasy przedszkolnej do studiów – jest bezpłatna. A wydatki publiczne na edukację w stosunku do PKB należą do najwyższych w Unii Europejskiej.
Szwedzki system jest zdecentralizowany. Rząd odpowiada za całość i ustala ramy dla wszystkich poziomów, a na szczeblu centralnym określa się cele i efekty uczenia się. Organizowaniem nauki zajmują się gminy (kommuner). To one odpowiadają za:
Większość pieniędzy na te szkoły pochodzi z podatków gminnych. Ze środków publicznych korzystają też niezależne szkoły (fristående skolor) – są otwarte dla wszystkich i realizują te same programy co szkoły gminne.
Przedszkole jest mocno dotowane i dostępne mniej więcej od pierwszego roku życia. Według Eurydice chodzi do niego ponad 90 proc. dzieci. Od 2018 roku obowiązkowa jest klasa przedszkolna – od roku, w którym dziecko kończy sześć lat.
Szkoła obowiązkowa (grundskola) zaczyna się w wieku siedmiu lat i kończy w wieku 16 lat. Eurydice opisuje ten etap jako jednolitą szkołę, która łączy poziom podstawowy i niższy średni.
Do szkoły średniej (gymnasieskola) uczniowie idą zwykle w wieku 16 lat i kończą ją w wieku 19 lat. Do wyboru jest 18 programów krajowych: 12 zawodowych (yrkesprogram) i 6 przygotowujących do studiów (högskoleförberedande program). Uczniowie, którzy nie spełniają warunków przyjęcia na program krajowy, mogą skorzystać z jednego z pięciu programów wprowadzających (introduktionsprogram).
To, na jakie studia można potem aplikować, zależy od wybranego programu i kursów, które uczeń dobrał w ramach opcji indywidualnych.
Absolwent może starać się o miejsce na uniwersytecie (universitet), w szkole wyższej (högskola) albo w wyższej szkole zawodowej (yrkeshögskola). Studia, głównie za sprawą procesu bolońskiego, mają trzy stopnie – w opisie Eurydice dwa pierwsze to studia „undergraduate”, a trzeci to studia doktoranckie.
Kto nie ukończył szkoły średniej, nie zostaje bez wyjścia. Może uczyć się dalej w gminnej edukacji dorosłych (Komvux) albo w uniwersytecie ludowym (folkhögskola).
Jednym z głównych celów szwedzkiego systemu jest przygotowanie do uczenia się przez całe życie – stoi to w programach szkoły obowiązkowej i średniej. Szwecja ma rozbudowaną edukację dorosłych: gminną i tak zwaną edukację ludową (folkbildning).
Studia wyższe i wyższe szkoły zawodowe są bezpłatne, a obywatele Szwecji mają prawo do pomocy finansowej na naukę (studiemedel) do roku, w którym kończą 60 lat. Wsparcie jest takie samo dla wszystkich i co do zasady nie zależy od sytuacji finansowej rodziców ani rodziny.
Kształcenie nauczycieli prowadzi do czterech dyplomów zawodowych: nauczyciela przedszkola, nauczyciela szkoły podstawowej, nauczyciela przedmiotu i nauczyciela zawodu. Eurydice nie ukrywa problemu – prestiż zawodu od lat spada, dlatego rząd w ostatnich latach przeprowadził kilka reform, które mają podnieść jego status i zwiększyć liczbę kandydatów na studia nauczycielskie.
Szwedzka szkoła jest bezpłatna na każdym etapie i prowadzona przez gminy według celów ustalonych centralnie. Obowiązkowa nauka trwa od 7. do 16. roku życia, a w gymnasieskola uczeń wybiera jeden z 18 programów: 12 zawodowych lub 6 przygotowujących do studiów. Dorośli mogą wrócić do nauki w Komvux albo w uniwersytecie ludowym, a pomoc finansowa na naukę przysługuje do 60. roku życia.
Źródło: Eurydice, Eurypedia – „Sweden: Overview” (aktualizacja 3 września 2026), © Unia Europejska, CC BY 4.0; tekst przetłumaczony i opracowany przez redakcję.
5 pytań · minuta
poleca:
