Edukacja klimatyczna w polskiej szkole nie ma własnego przedmiotu - jest rozłożona po biologii, geografii i chemii, a to, ile z niej zostaje, zależy od nauczyciela i od tego, co uczniowie zrobią sami. Dlatego najciekawsze rzeczy dzieją się poza lekcjami: w szkolnych projektach zero waste, zbiórkach elektrośmieci i łąkach kwietnych, które zastępują strzyżony trawnik przed budynkiem.
W polskiej szkole treści o zmianie klimatu są rozproszone: efekt cieplarniany pojawia się na chemii i geografii, bioróżnorodność na biologii, gospodarka odpadami w edukacji przyrodniczej, a skutki społeczne w przedmiotach o społeczeństwie. Taki układ ma jedną zaletę - pokazuje, że klimat dotyczy wszystkiego - i jedną wadę: łatwo zostaje z niego zbiór luźnych faktów bez odpowiedzi na pytanie „co ja mogę z tym zrobić".
Dlatego w praktyce o poziomie edukacji klimatycznej w konkretnej szkole decydują trzy rzeczy: nauczyciel, który chce to prowadzić, dyrekcja, która na to pozwala, i grupa uczniów, która ma pomysł.
Łąka kwietna jest dobrym przykładem, bo łączy trzy rzeczy naraz. Po pierwsze widać efekt: po sezonie na poboczu szkolnego boiska rośnie coś, czego wcześniej nie było. Po drugie daje dane - da się policzyć, ile razy mniej trzeba kosić, ile wody zostaje w gruncie po ulewie, ile gatunków owadów pojawiło się w kolejnych miesiącach. Po trzecie wymaga negocjacji z dorosłymi, bo ktoś musi zgodzić się na to, że teren przed szkołą wygląda inaczej niż dotąd.
To jest pełny cykl projektu: pomysł, uzasadnienie, zgoda, wykonanie, pomiar, obrona wyniku. Plakat o topnieniu lodowców nie uczy żadnego z tych etapów.
Zapał łatwiej utrzymać, gdy projekt ma zewnętrzną ramę. Szkoły korzystają z programów certyfikujących działania ekologiczne, z międzynarodowych projektów edukacyjnych i partnerstw w ramach programów unijnych, z konkursów organizacji pozarządowych oraz z gminnych grantów i budżetów partycypacyjnych. Samorząd uczniowski może wystąpić o środki na konkretne zadanie, a rada rodziców bywa najszybszym źródłem małej kwoty na start.
Warto pytać w gminie o programy dotyczące retencji wody, zieleni i wymiany źródeł ciepła - szkoła jest budynkiem publicznym i część takich naborów jej dotyczy.
Pierwsza to akcyjność. Jednorazowa zbiórka jest łatwa, a zmiana nawyku trudna - dlatego projekty, które zostają, mają przypisaną osobę, kalendarz i następcę z młodszego rocznika. Druga to pozorność: segregacja w czterech koszach, których zawartość i tak jedzie razem, uczy cynizmu skuteczniej niż jakakolwiek lekcja. Trzecia to przeciążenie tematem katastrofy.
Ten trzeci punkt bywa lekceważony, a jest realny: młodzi ludzie, którym podaje się wyłącznie skalę problemu, reagują lękiem i bezradnością. Antidotum nie jest udawanie, że nic się nie dzieje, ale przełożenie tematu na działanie w zasięgu ręki - to o wiele lepiej trzyma zaangażowanie, a przy okazji chroni psychicznie. Jeśli uczeń ma z tym trudność, w szkole jest pedagog i psycholog, i to dobry adres, a nie oznaka przewrażliwienia.
Uczeń, który przeprowadził szkolny projekt środowiskowy, ma za sobą pisanie wniosku, rozmowę z dyrekcją, podział zadań w zespole, rozliczenie małego budżetu i wystąpienie publiczne z wynikami. To kompetencje, które liczą się na rekrutacji na studia z portfolio, w rekrutacji do samorządu i przy pierwszej pracy - niezależnie od tego, czy ktoś zostanie potem przy tematyce klimatu.
Najprostsza droga: wybierzcie jedno konkretne, mierzalne zadanie na semestr, zapiszcie stan wyjściowy (ile kubków jednorazowych tygodniowo, ile kosztuje koszenie, ile wynosi rachunek za prąd), znajdźcie nauczyciela opiekuna i jedną osobę z administracji szkoły, która musi to zaklepać. Po semestrze pokażcie różnicę liczbami. Jeden udany projekt z danymi otwiera drzwi do drugiego znacznie skuteczniej niż dziesięć pomysłów naraz.
Edukacja klimatyczna w szkole działa wtedy, gdy przestaje być tematem na pogadankę, a staje się projektem z celem, budżetem i pomiarem. Łąka kwietna, audyt zużycia energii albo koniec z jednorazówkami w sklepiku uczą więcej niż apel, bo wymagają uzgodnień z dorosłymi i pokazują wynik w liczbach. A umiejętność doprowadzenia takiej sprawy do końca zostaje na dłużej niż sama wiedza o dwutlenku węgla.
poleca:
